سر طراوت و رونق گرفت . . . پس بنده . . . با وسعت دل و فسحت امل بدين مهم تلقّى نمود ، و آن خرايد را كه از حلى براعت عاطل بودند و از حلّهء بلاغت عارى لباس الفاظ درپوشانيد ، و پيرايهء معانى بربست . . . » صص ( 27 / 25 ) ظهيرى كه به روشنى مىگويد « سندبادنامه » را از زبان پهلوى ترجمه كرده‌اند ، آن ديگران نيز از گفتن واژهء ترجمه پروايى نداشتند . « 1 » سعد الدّين وراوينى در ميانهء سالهاى 607 - 622 ه ق مرزبان‌نامه را براى خواجه ابو القاسم ربيب الدّين هرون بن على بن ظفر دندان وزير اتابك ازبك بن محمّد ايلدگز از اتابكان آذربايجان نگاشت ، و آن كتاب را با مقدّمه و ذيلى در نه باب تحرى نمود ، « 2 » و مىتوان با علّامهء فقيد محمد قزوينى همزبان بود كه : « الحقّ در عذوبت انشا و سلاست عبارت و روانى كلام كمتر كتابى بدان پايه مىرسد . » « 3 » روضة العقول نگاشتهء محمّد بن غازى ملطيوى به سال 598 ه ق ، حاوى 13 باب است كه باب نخست آن در « مناقب سلطان . . . » است و باب دوم در « سرگذشت گونهء پردازندهء كتاب » كه در بالا به آن پرداختم . شايان گفتن است كه بتقريب ، روضة العقول دو برابر مرزبان‌نامه است ، و حكايتهايى در روضة العقول آمده است كه در مرزبان‌نامه نيامده است ، و شمار حكايتهاى روضة العقول 91 داستان است ، و در مرزبان‌نامه 50 داستان آمده است ؛ و « باب ملك نيكبخت با زنش يونا » . بتمامى از مرزبان‌نامه محذوف است . از سوى ديگر در سنجش متن روضة العقول با متن مرزبان‌نامه نگاشتهء سعد الدين وراوينى به آشكارا پيدا است كه متن روضة العقول بسيار دشوارتر و مصنوع‌تر است ، و بسيارى از واژگان به‌كار گرفته در اين متن ، از بازساخته‌هاى روزگار « محمّد غازى » است « 4 » كه در هيچ‌يك از فرهنگهاى تازى به فارسى كه

--> ( 1 ) - سندبادنامه . محمد بن على . . . ظهيرى . به تصحيح و حواشى احمد آتش . استانبول . صص 27 / 25 . ( 2 ) - مرزبان‌نامه . به تصحيح و تحشيهء محمّد روشن . انتشارات اساطير . ( 3 ) - مرزبان‌نامه . به تصحيح و تحشيهء محمّد بن عبد الوهاب قزوينى ، ص يد . ( 4 ) - توجيه استاد كاظم برگ‌نيسى .